Vertellen en literaire vorming en begrijpend luisteren

Uit Stichting Vertellen MediaWiki
Ga naar: navigatie, zoeken

Verhalen maken nieuwsgierig naar meer verhalen

een workshop door Reinou Vogel

Introductie en werkwijze[bewerken]

Reinou is parttime leerkracht in het basisonderwijs en vertelt daarnaast regelmatig verhalen, vooral op scholen. Verder is ze cursusleider Open Boek, een cursus voor leescoördinatoren in het basisonderwijs. Voor literaire vorming zijn in het primair onderwijs nog geen specifieke leerlijnen. Literatuureducatie is een onderdeel van kunsteducatie.

Vele zaken die tijdens de lessen begrijpend lezen aan de orde behandelen echter onderdelen die in het Middelbaar onderwijs terugkomen bij literatuuronderwijs, bijvoorbeeld het kijken naar de opbouw van een tekst/verhaal, letterlijk en figuurlijk taalgebruik onderscheiden en het vertelperspectief.

In de cursus Open Boek, een wijdverbreide cursus voor leerkrachten om zich als coördinator leesbevordering te scholen, komen de teksten op verschillende niveaus naar voren. Recreatief lezen, Kinderjury lezen en Griffeljury lezen. De gedachte is dat kinderen hierin een ontwikkeling door kunnen maken door met verschillende tekstniveaus in aanraking te komen. De helpende volwassene speelt hierbij een belangrijke rol. Griffeljury teksten zijn herkenbaar door o.a. literair taalgebruik, een niet chronologische verhaalstructuur, mythische dimensie; personages en gebeurtenissen hebben ook een symbolische functie, wisselende focalisatie en poëtische beschrijvingen.

De verteller kan als helpende volwassene, door een bewuste keuze van zijn verhalen en verteltrant, een belangrijke rol spelen in deze literaire bewustwording.

Verhaal tijdens de Ontmoetingsdag[bewerken]

Reinou vertelt het verhaal “De gouden haarspeld” van Paul Biegel. Aan de hand van enkele vragen (Aidan Chambers 3.4.5.) ontstaat een gesprekje n.a.v. het verhaal om literair bewustzijn te vergroten.

  • Zag je tijdens het vertellen(lezen) het verhaal voor je ogen gebeuren?
  • Zitten er herhalingen in het verhaal en welke?
  • Zitten er ook herinneringen in het verhaal?
  • Zitten er meer verhalen of verhaaltjes in dit verhaal?
  • Kun je een stuk noemen dat het meeste lijkt op het echte leven?
  • Heb je een paar mooie zinnen gehoord?
  • Hoe vind je de keuze van de namen van de personages?
  • Herken je iets uit andere verhalen?
  • Aan wie zou je dit verhaal aanraden?

Toelichting op bruikbaarheid[bewerken]

Leerlijnen die geraakt worden bij het vertelen van het verhaal De gouden haarspeld zijn:

  • Aandachtig luisteren.
  • Inleiding, slot en kern in een verhaal ontdekken
  • Het verloop van een verhaal voorspellen
  • Wendingen in een verhaal herkennen
  • Herkennen van oorzaak, gevolg verbanden
  • De betekenis van een woord afleiden uit een beschrijving
  • Aanspreekvormen aanleren voor bekenden en onbekenden
  • Spreekwoorden,uitdrukkingen en gezegdes gebruiken

bij gegeven situaties.

  • Met juiste intonatie en melodie spreken
  • 10. Lichaamstaal, gezichtsuitdrukkingen en gebarentaal herleiden.

Het kerndoel De leerlingen verwerven enige kennis over en krijgen waardering voor aspecten van cultureel erfgoed (Paul Biegel, Sprookjes) wordt zeker gehaald.

Stelling[bewerken]

  • Kinderen die veel in aanraking komen met taal in de vorm van verhalen worden automatisch beter in tekstbegrip.
  • Literaire vorming is iets voor de Middelbare school. Er hoeft dus in het Primair onderwijs geen aandacht aan besteed te worden.
  • Het is niet belangrijk of een kind een les leuk vindt, als hij/zij er maar iets van leert.
  • Nieuwsgierigheid is de motor om tot leren te komen, vertellers kunnen hier een belangrijke rol in spelen.

Tips en trucs[bewerken]

Een van de in Open Boek genoemde literaire competenties die ik in deze workshop nog even wil noemen is het kunnen praten over verhalen, zowel over de inhoud als over de vorm. Wat mij als verteller opvalt is dat dit gesprek over en de reactie op het verhaal bijna automatisch ontstaat. Met name als je in een kleinere groep vertelt: Vertellen doet vertellen. Aidan Chambers (deskundige op het gebied van leesbevordering) heeft vragen gemaakt om met kinderen tot een gesprek n.a.v. een boek/verhaal te komen. De nadruk ligt op het stellen van open vragen. Vaak heb ik gemerkt dat kinderen of leerkrachten na het horen van een verhaal graag het verhaal nog eens in een boek willen lezen of voorlezen, bijvoorbeeld tijdens Kinderboekenweek vertellingen Ik neem vaak de boeken mee waaruit een verhaal komt. Ik vertel een verhaal nooit zoals het in het boek staat, maar vaak maakt dat juist nieuwsgierig naar het boek.